การเซ็นเซอร์ที่ทำโดยเอกชนกันเองไม่ผ่านมือองค์กรรัฐนั้น จะยิ่งส่งเสริมความระแวง หรือกลายเป็นหย่อนยานมากกว่าเดิมกันแน่?

ย้อนไปเมื่อเดือนธันวาคม 2018 ที่เว็บไซต์ของนิตยสาร Jump Rookie ได้ประกาศหยุดเผยแพร่การ์ตูนเรื่อง Yuribara: TS Yuri wa Bara na no ka?! ของ อาจารย์ Aono Haru ไป ด้วยเหตุผลว่ามีภาพ หรือปรากฏสัญลักษณ์อันไม่พึงประสงค์ภายในเรื่อง นั่นคือสัญลักษณ์ “ดาราแห่งดาวิด” (Star of David) ที่มีลักษณะเป็นรูปสามเหลี่ยมซ้อนกันคล้ายดาวหกแฉก สัญลักษณ์ของชาวยิวในปัจจุบัน

หลังจากมีการแก้ไขเปลี่ยนแปลง ทาง อ. ผู้เขียนได้โพสต์เปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างก่อนและหลังแก้ไข ผ่านทางทวิตเตอร์ส่วนตัวเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม ซึ่งได้ถูกรีทวีตไปกว่าพันครั้ง

แม้ทาง Jump Rookie จะไม่ได้กล่าวถึงเหตุผลในการแก้ไขเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ แต่ทาง Yahoo! News ได้ออกมาเปิดเผยโดยมีแหล่งข่าวเป็นบรรณาธิการนิตยสารการ์ตูนโชเน็งเจ้าใหญ่รายหนึ่ง ว่า “เราพยายามจะเลี่ยงการใช้สัญลักษณ์ดาวหกแฉก แน่นอนว่าเราไม่ได้ห้ามมันเด็ดขาดเสียทีเดียว ซึ่งต้องพิจารณาเป็นกรณีไป แต่เราต้องเตรียมพร้อมรับกระแสโต้กลับ อย่างที่เห็น สัญลักษณ์ดาวหกแฉกนั้นมีความเกี่ยวข้องกับการสังหารหมู่ชาวยิวในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง มันอาจไม่เหมาะสมหากนำมาใช้ด้วยเหตุผลง่าย ๆ ว่ามันเท่ดี”

“ทุกวันนี้คนอ่านการ์ตูนมีอยู่ทั่วโลก ประเด็นที่ไม่เคยมีการถกเถียง หรือเคยมีการถกเถียงขึ้นนอกญี่ปุ่น อาจกลายเป็นประเด็นที่มีปัญหาได้ ยกตัวอย่างเช่น การวาดภาพการ์ตูนของอัลลอฮ์อาจไม่ใช่เรื่องใหญ่สำหรับชาวญี่ปุ่น แต่เราก็ต้องระวังเป็นพิเศษเพื่อไม่ให้มันกลายเป็นต้นเหตุของความโกรธเคืองจากต่างชาติ ในตอนที่เรานำมันออกไปขายในระดับสากล”

สัญลักษณ์ดาราแห่งดาวิดเคยปรากฏในอนิเมและเกมหลายเรื่องในญี่ปุ่น เช่น Dragon Quest และ Lupin the 3rd นักวิจารณ์การ์ตูน Nagayama Kaoru ให้ความเห็นต่อ Yahoo! News ว่าสัญลักษณ์นี้ปรากฏขึ้นบ่อยมากในวัฒนธรรมป๊อปของญี่ปุ่น โดยที่เขาเองก็ไม่ทราบถึงการควบคุมหรือบังคับอะไรเกี่ยวกับการใช้สัญลักษณ์นี้

“หากเราแบนไม่ให้ใช้ภาพดาวหกแฉกนี้ คุณก็จะใช้ภาพธงชาติอิสราเอล หรือใช้สัญลักษณ์นี้เกี่ยวกับการสังหารหมู่ชาวยิวของนาซี หรือใช้ภาพที่ปรากฏเสื้อผ้าของชาวยิวในช่วงสงครามโลกนั้นไม่ได้ เป็นการจำกัดการแสดงออกทางศิลปะอย่างรุนแรง ศิลปินจะต้องมาเซ็นเซอร์ตัวเอง หรือเลี่ยงการเขียนถึงเรื่องราวในทำนองเดียวกันนั้น และสัญลักษณ์ดาวหกแฉกก็จะกลายเป็นสิ่งที่แตะต้องไม่ได้อีกต่อไป”

คุณ Nagayama เตือนว่าผลลัพธ์ของเรื่องนี้อาจจะแย่กว่าที่คิดไว้

“หลายสำนักพิมพ์ต่างมีมาตรการในการป้องกันการใช้สัญลักษณ์ทางศาสนาเพื่อป้องกันการโต้เถียงทางการเมือง แต่ก็ไม่สามารถให้คำอธิบายที่น่าพอใจได้เมื่อถูกถามถึง ซึ่งเอาจริง ๆ แค่อธิบายออกมามันก็เป็นประเด็นให้โต้เถียงกันทางการเมืองแล้ว ฉะนั้นการมีกฎที่พวกเขาไม่ต้องมาอธิบายอะไรต่อสังคมคือทางที่ง่ายกว่าสำหรับพวกเขา”

“การแบนสัญลักษณ์ดาวหกแฉกนี้ อาจยิ่งทำให้ดูเป็นการแบ่งแยกยิ่งขึ้น ผู้อ่านอาจจะได้รับสารว่ากลุ่มคนที่นับถือยิวนั้นเป็นพวกที่ค้านไปหมดแม้เป็นอะไรที่เล็กน้อย ฉันเข้าใจว่ามันเป็นประเด็นที่ละเอียดอ่อน แต่การทำแบบนี้ก็ไม่ใช่เรื่องที่ดีนัก มันอาจจะเป็นอีกเรื่องหนึ่งไปเลย หากเรากำลังพูดถึงผลงานที่มองข้ามความรุนแรงและร้ายกาจของนาซี และแสดงภาพลักษณ์ของชาวยิวในทางที่เสื่อมเสีย ประเด็นไม่ได้อยู่ที่สัญลักษณ์ดาวหกแฉก แต่เป็นข้อความที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังต่างหาก”

จากที่คุณ Nagayama กล่าว ญี่ปุ่นมีข้อจำกัดบนสื่อที่ค่อนข้างเข้มงวดกว่าประเทศอื่น ๆ การเซ็นเซอร์ส่วนใหญ่ไม่ได้ดำเนินการโดยเจ้าหน้าที่รัฐ หากแต่เป็นการกระทำภายใต้ดุลยพินิจของแต่ละเจ้ากันเอง ซึ่งอาจส่งผลเป็นความคาดไม่ถึงเมื่อสื่อแต่ละเจ้าเข้มงวดในการควบคุมเนื้อหามากเกินไป จนไปแบนอะไรที่แท้จริงแล้วไม่มีพิษภัยขึ้นมา

“ผู้ชมมีสิทธิ์ที่จะคัดค้านในสิ่งที่พวกเขาคิดเห็นว่าไม่สมควร แต่สื่อเองก็ไม่ควรที่จะตีตนไปก่อนไข้ หากการคัดค้านหรือร้องเรียนนั้นกลายเป็นเรื่องหลอกลวงขึ้นมา สื่อก็ไม่จำเป็นต้องมีภาระผูกพันอะไรไปตอบสนองต่อพวกเขา หรือต่อให้มันกลายเป็นประเด็นขึ้นโรงขึ้นศาลกันมาจริง ๆ สิ่งที่สื่อจะต้องทำก็คือการปรับปรุงแก้ไขตามที่จำเป็น

เสรีภาพในการแสดงออกนั้น เมื่อมันเลยเถิดก็อาจะส่งผลร้าย แต่การแสดงออกไม่ว่าจะเป็นเรื่องอะไร ทุกคนต้องเตรียมรับผลที่จะตามมาพร้อมกับความเสี่ยงกันอยู่แล้ว”

แฟนการ์ตูนชาวยิวรายหนึ่งให้สัมภาษณ์กับทาง Anime News Network ว่าประเด็นที่คุณ Nagayama พูดขึ้นมานั้นน่าสนใจมาก และยังกล่าวเพิ่มเติมอีกว่า “ฉันไม่รู้สึกอะไรเป็นการส่วนตัวว่าสัญลักษณ์ดาราแห่งดาวิดในการ์ตูนเรื่องนี้จะต้องถูกเปลี่ยน เดิมทีสัญลักษณ์นี้ถูกใช้แทนลัทธิคับบาลาห์ (ซึ่งค่อนข้างต่างกับสัญลักษณ์แห่งโซโลมอน อย่างที่เห็นกันในหลายสื่อ) ก่อนที่จะกลายมาเป็นสัญลักษณ์ของยิวในช่วงศตวรรษที่ 18 ฉะนั้นมันเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ว่าทำไมมันถึงถูกใช้แทนการกล่าวถึงเวทมนตร์ในการ์ตูนญี่ปุ่นบ่อยมาก ทุกครั้งที่ได้เห็นสัญลักษณ์นี้ในการ์ตูน มันรู้สึกสนุกมากกว่าจะรู้สึกเหมือนถูกคุกคามอะไร”

Source: Yahoo! News (Mitsuo Okada) via ANN
Images: Jump Rookie, Wikipedia